کارگردان :
Lasse Hallström
نویسنده : John Irving
بازیگران : Tobey Maguire,Charlize Theron,Michael Caine
خلاصه داستان :
پسر جوانی که در یک نوانخانه به دنیا آمده و دوران کودکی خود را در آن مکان گذرانده با پزشک نوانخانه رابطه ای صمیمی دارد و پزشک نوانخانه سعی می کند دانش خود را به او آموخته و جانشینی برای خود تربیت کند.او که چندان علاقه ای به این کار ندارد با ورود زوج جوانی به نوانخانه فرصتی می یابد تا دنیای نو را تجربه کند و ...


پیامی به خوانندگان:در این نقد اشاراتی به داستان فیلم وجود دارد،هر چند این اشارات به بخش هایی از داستان است که به هیچ وجه فکر نمی کنم دیدن فیلم را لوث کنند،اما به هر جهت به افرادی که دوست ندارند پیش از دیدن فیلم از برخی عناصر آن آگاه شوند توصیه می شود بعد از دیدن فیلم اقدام به خواندن این نقد کنند.



در این ماه های پایانی 1999 شاهد سرازیر شدن سیل فیلم های خوب به سینماها بوده ایم،بهشتی شلوغ برای کسانی که به سینما می روند،چیزی که سال ها نظیرش دیده نشده بود.(و مشخصا در این سال هایی که من مشغول نقد هستم) یکی از بهترین و درخشان ترین این فیلم ها "The Cider House Rules/قوانین شراب خانه" از لاس هالستروم است.به لطف پشتوانه مالی کمپانی میرامکس،کارگردان زندگی "My Life As A Dog/من به عنوان یک سگ" موفق شده فیلمی زیبا،عاطفی و پر طنین خلق کند.فیلم نامه کاری از جان ایروینگ است که از روی کتاب خود او به همین نام اقتباس شده است.(اتفاقا جان ایروینگ حضوری افتخاری در نقش رییس ایستگاه در اواخر فیلم دارد) بر خلاف فیلم "Simon Birch/سایمون برچ" در سال گذشته و یا دیگر فیلم های اقتباس شده از کتاب های جان ایروینگ،این فیلم به ریشه های نوشتاری اش وفادار مانده و از تبدیل شدن به ملودرامی غیر قابل تحمل اجتناب کرده است.




بیشتر داستان فیلم در میانه دهه 40 و بعد از ملحق شدن آمریکا به نیروهای متفقین اتفاق می افتد.هومر ولز (توبی مگوایر) به دلیل مشکل قلبی شرایط پیوستن به ارتش را ندارد.او بیشتر عمرش را در نوانخانه ای در سنت کلود ایالت مین و به عنوان پروژه مخصوص دکتر ویلبر لارچ (مایکل کین) گذرانده است.دکتر لارچ که ظرفیت بالایی در هومر دیده دانش پزشکی ارزشمندش را به او انتقال داده است و حال که هومر بزرگ شده پزشکی به خوبی لارچ شده و تنها چیزی که از او کم دارد مدرک پزشکی است.بین این دو اختلاف نظری اخلاقی وجود دارد،علی رغم غیر قانونی بودن آن،لارچ سقط جنین انجام می دهد،ولی هومر حاضر به انجام آن نیست.اما با آمدن افسر نیروی هوایی،والی ورتینگتون (پال راد) و همسرش کندی کندال (چارلیز ترون) زندگی هومر دگرگون می شود.آن ها که برای سقط جنین به نوانخانه آمده اند بعد از انجام آن و اقامتی کوتاه،نوانخانه را ترک می کنند.هومر از این فرصت استفاده کرده و برای دیدن دنیا و تشکیل زندگی دل خواه خود به همراه آن ها از نوانخانه خارج می شود.در زندگی جدیدش او مشغول به چیدن سیب در باغستانی دور افتاده است و رفته رفته عاشق کندی می شود در حالی که شوهر او در جبهه ژاپن به ماموریت های پروازی مشغول است.در همین اثنا در نوانخانه شاهد کم رنگ شدن امید دکتر لارچ به بازگشت هومر هستیم.




"The Cider House Rules/قوانین شراب خانه" همه کارش را درست و به جا انجام داده و در فیلم نمی توان اشتباهات محرز دید.شخصیت ها به خوبی پرداخت شده اند.ضرب آهنگ فیلم نمی توانست بهتر از این باشد،نه آن قدر کند است که حوصله تماشاچی سر برود و نه آن قدر سریع که خط روایی از هم بپاشد.پیچ و تاب های غیر منتظره ای در داستان وجود دارد اما هیچ کدام طوری نیستند که نتوان هضمشان کرد و در کل فیلم از دست کاری آشکار ذهن بیننده خودداری کرده است.احساساتی که فیلم در بیننده ایجاد می کند اصیل هستند و کارگردان سعی نکرده آن ها را به خورد بیننده بدهد.پایان فیلم قانع کننده است و بیش از حد احساساتی کار نشده است.موسیقی ریچل پورتمن مناسب و تاثیر گذار و فیلم برداری الیور استیپلتون نفس گیر است.




درون مایه فیلم همان جستجوی هومر برای پیدا کردن خود است.در دوران اقامتش در نوانخانه زندگی او توسط توقعات دیگران کنترل می شود،او برای دیگر بچه ها حکم برادر بزرگ تر و برای دکتر لارچ حکم دستیار را دارد.زندگی در چنین جامعه منزوی و بسته ای،مجال یافتن هومر ولز واقعی را به او نداده است.سر رسیدن کندی و والی دری را رو به جهان بیرون می گشاید و هومر فرصت را غنیمت شمرده و از آن رد می شود.او تنها با پیدا کردن خویش است که می تواند برای خود آینده ای ترسیم کند.




فیلم به رابطه میان والدین و فرزندان هم می پردازد.تقریبا تمام شخصیت های فیلم نقش فرزندان،والدین یا آن طور که رسم زندگی انسان است نقش هر دو را ایفا می کنند،فرزندان قرار است روزی خود نقش والدین را ایفا کنند؛پس آن چه جان ایروینگ و لاس هالستروم ترسیم کرده اند چیزی جز حقیقت نیست.دکتر لارچ پدری تمام عیار (علی رغم این گفته اش که "من سرپرست بچه های زیادی هستم،اما پدر هیچ کدام نیستم") و ایتام نوانخانه فرزندانی تمام عیار هستند.آقای رز و دخترش،والی و مادرش را هم نباید از یاد ببریم.تنها شخصیتی که از یک نقش به نقش دیگری تغیر وضعیت می دهد هومر است،زمانی که نوانخانه را ترک می کند یک پسر و زمان بازگشتش یک مرد است.




روابط موجود در "The Cider House Rules/قوانین شراب خانه" پیچیده اند و فیلم نه در برابر شخصیت ها تمکین می کند و نه آن ها را مورد داوری قرار می دهد.لارچ و هومر بیشتر به پدر و پسر می مانند تا استاد و شاگرد.دختران و پسران یتیم نوانخانه به واسطه تنهایی ها و دل مردگی های مشترکشان (هر بار که خانواده ای برای قبول سرپرستی پیدا می شود به جز یک نفر بقیه قرار است ناامید شوند) ارتباطی قوی با هم دارند.یکی از نقاط قوت دیگر فیلم این است که با یک یتیم خانه یک بعدی به سبک چارلز دیکنز مواجه نیستیم.(هر چند اشارات زیادی به چارلز دیکنز وجود دارد؛مثلا زمانی که کتاب دیوید کاپرفیلد در حال خوانده شدن است) آن ها خیلی بیشتر از خانواده های عادی،حس یک خانواده را منتقل می کنند و این گفته هر شب دکتر لارچ یعنی "شب خوش ای شاهزادگان مین و ای شاهان نیو انگلند" حسی عجیب و آمیخته با تلخی و شیرینی در خود دارد.




رابطه عشقی بین هومر و کندی به دلیل شرایط پیش آمده و دوری شوهر کندی تا حدودی اجتناب ناپذیر است و آینده مشخصی هم ندارد.در صورت بازگشت والی چه پیش خواهد آمد؟در آن صورت کندی مجبور خواهد بود یکی را انتخاب کند و این چیزی است که کندی عادت به انجامش ندارد.از طرفی هومر با شناختی که از دیگر کارگران (کارگرانی مهاجر که تابستان ها برای چیدن سیب می آیند و بعد از اتمام کار دوباره به جنوب باز می گردند) و رازهای درونشان پیدا کرده به آن ها نزدیک تر می شود.




فیلم به دو موضوع خیلی جدی می پردازد:سقط جنین و زنای با محارم.مورد دوم خیلی سر راست و مشخص است و فیلم هم سعی نکرده برای آن وجوه مختلفی ترسیم کند.در فیلم این امر تبلور خرابه ای عاطفی است که از روابط پیچیده خانوادگی نشات گرفته است.تاثیر این موضوع در "The Cider House Rules/قوانین شراب خانه" به اندازه فیلمی مثل "The War Zone/منطقه جنگی" نیست،اما هر دو فیلم این موضوع را در قلمرو سو استفاده از قدرت بررسی می کنند.فیلم با قرار دادن دو تن از شخصیت ها در دو سوی موضوع سقط جنین توانسته به دیدگاهی متوازن از این موضوع دست یابد.فضای سال 1943 هم باعث شده این کند و کاو حالت تازه تری از دیگر فیلم های وارد شده به این حوضه به خود بگیرد.در نگاه اول ممکن است این طور به نظر برسد که جان ایروینگ و لاس هالستروم دیدگاهی ضد سقط جنینی در پیش گرفته اند،اما با نگاهی دقیق تر می شود روش منصفانه فیلم در بررسی این موضوع را دید و فیلم به طرز متبحرانه ای پیام خود را بدون توسل به پند و موعظه منتقل می کند.




در کل بازی ها در سطح بالایی قرار دارند.توبی مگوایر که نقش اصلی "Ride With The Devil/سواری با شیطان" را به عهده داشت در سال 1999 توانسته بسیار موفق ظاهر شود.اجرای او در فیلم کاملا حساب شده است.هومر حاضر در نوانخانه در برخی موارد پختگی و ثبات زیاد و در برخی دیگر خامی زیادی از خود نشان می دهد که این امر حاصل زندگی در پناه یتیم خانه است.توبی مگوایر موفق شده ظرافت های لازم برای این شخصیت را به خوبی درک و اجرا کند و لحظه ای در فیلم نیست که شخصیت او ارزش توجه و همدردی بیننده را نداشته باشد.چارلیز ترون هم که در سال های اخیر شاهد رشد و پختگی اش در بازیگری بوده ایم (فیلم "The Astronaut's Wife/همسر فضانورد" او را نادیده می گیرم) عمق و توازن زیادی را در کندی ترسیم کرده است.کلید بازی در این نقش زیرکی و باریک بینی بوده است،زیرا چارلیز ترون با زیرکی خاصی از بازی متظاهرانه اجتناب کرده و با همین کار فیلم را از تبدیل شدن به ملودرامی اغراق شده نجات داده است.مایکل کین با آن تقلید لهجه نیو انگلندی بی نقصش موفق شده یکی از بهترین بازی هایش در سال های اخیر را ارائه دهد.معمولا این انتقاد از مایکل کین صورت می گرفت که او حاضر است با دریافت دستمزد بالا هر نقشی را بازی کند،اما بازی او در "The Cider House Rules/قوانین شراب خانه" بار دیگر استعداد و توانایی های او را به رخ کشیده است.پال راد چهره یک آدم خوب نمونه را در والی ارائه داده است،کسی که دوست داشتنش راحت است و شاید همین نکته باعث شده مثلث عشقی فیلم تا این حد عمیق باشد.دلروی لیندو در نقش آقای رز،رییس کارگران سیب چین،مثل همیشه نقشش را استادانه ایفا کرده است.اریکا بادوی خواننده هم به خوبی در نقش دختر آقای رز قرار گرفته است.




در زمانی کمی بیش از دو ساعت،با بازیگرانی قوی،فیلم برداری زبر دست و فیلم نامه ای موزون،لاس هالستروم موفق شده فیلمی بسازد که از نظر بصری با شکوه و از نظر عاطفی عمیق باشد."The Cider House Rules/قوانین شراب خانه" پا روی عرف های مرسوم گذاشته و زمان را به جنگ جهانی دوم برمی گرداند تا داستانی را نقل کند که علی رغم عناصر آشنایش،منحصر به فرد است.در این زمان از سال فیلم های خوب زیادی در مجتمع های سینمایی پیدا می شود،اما هیچ کدام تجربه ای را که "The Cider House Rules/قوانین شراب خانه" در ارائه اش موفق بوده ارائه نمی دهند.

منتقد:جیمز برادینلی
مترجم:رضا اسدی
منبع: سایت نقد فارسی