• فیلم هفت دلاور، درباره هفت تیرانداز به سرپرستی مردی به نام کریس آدامز (دنزل واشنگتن) در غرب وحشی است که تصمیم می گیرند از مردم یک دهکده در برابر راهزنان دفاع کنند…

  • داستان فیلم حول زندگی پر هیجان پسر بچه ای با نام «جیکوب» می گذرد که خود را در خانه ای پر از بچه های جور واجور با توانایی های خاص و مافوق طبیعی پیدا می کند. مسئولیت مراقبت و پرورش توانایی های این کودکان بر عهده ی خانم «پرگرین» است که به نوبه ی خود توانایی های فوق العاده ای دارد...

  • لک لک ها دیگر به جای نوزادان، وظیفه ی تحویل محصولات اینترنتی را به عهده دارند, اما وقتی که بصورت اتفاقی یک سفارش نوزاد از راه می رسد, بهترین و سریعترین لک لک تصمیم می گیرد که نوزاد را به خانواده اش برساند...

  • خلبانی بنام چسلی سالی سولنبرگر (تام هنکس) پس از اینکه هواپیمایش دچار نقص فنی می شود، آن را سالم و بدون تلفات بر روی رودخانه ی هادسون فرود می آورد و با این عمل شجاعانه تبدیل به یک قهرمان می شود. ولی با تحقیقاتی که بعداز سقوط هواپیما آغاز میشود آبروی او در خطر قرار میگیرد...

  • یک سازمان دولتی مخفی چندین ضد قهرمان با قدرت های خارق العاده را به کار میگیرد تا ماموریتی خطرناک را در ازای کوتاه شدن دوره حبس شان، انجام دهند...

  • خطرناک ترین مامور سابق سازمان CIA، "جیسون بورن" کم کم به یاد می آورد که واقعاً چه کسی است و سعی میکند حقایق پنهان در مورد گذشته اش را کشف کند...

  • داستان فیلم درباره ی کودکی به نام سوفی است که با غول بزرگ مهربانی آشنا می شود و زمانی که متوجه می شود بقیه ی غول ها (که بسیار ظالم هستند) می خواهند کودکان بی گناه انگلستان را بخورند، به فکر می افتد که برای همیشه مانع کارشان شود...

  • کارمند آژانس امنیت ملی آمریکا “ادوارد اسنودن” به طور ناگهانی هزاران اسناد محرمانه طبقه بندی شده را به خبرگزاری ها لو میدهد و...

  • سه دزد جوان به قصد سرقت مقداری پول نقد وارد خانه ی یک مرد نابینا می شوند، اما این مرد برخلاف ظاهرش اصلاً ضعیف و ناتوان نیست...

  • آرتور بیشاپ (جیسون استتهام) خیال میکرد گذشته ی مرگبارش را پشت سر گذاشته، اما یکی از نیرومندترین دشمنانش پیدایش می شود و معشوقه ی او را می رباید. اکنون او مجبور است به اقصی نقاط جهان سفر کند تا سه ترور غیرممکن را انجام دهند و آنها را بصورت حادثه جلوه دهد...

  • خوش آمديد

    ورود / ثبت نام

    خوش آمديد

    ورود / ثبت نام

    هم اکنون وارد انجمن شويد

    • به وب سایت رسانه کوچک خوش آمدید
    LilMedia New Domain lilvpn
    نمایش نتایج: از 1 به 1 از 1
    1. #1

      تاریخ عضویت
      بهمن ۱۳۹۱
      شماره عضویت
      489
      نوشته ها
      1,558
      پسندیده : 217
      مورد پسند : 386 بار در 264 پست

      صد و سی و دومین فیلم برتر Blade Runner (بلید رانر)=Imdb 132



      ژانر : درام، علمی تخیلی، هیجانی
      کارگردان :Ridley Scott
      نویسنده : Hampton Fancher
      بر اساس رمان آيا اندرويدها خواب گوسفندهاي برقي را مي*بينند؟ نوشتة فليپ كٍِي. ديك
      تاریخ اکران : 1982
      زمان فیلم : 117 دقیقه
      زبان :English
      درجه سنی :R
      بازیگران:Harrison FordRutger HauerSean Young

      بلید رانر از آن گونه فیلم هایی است که تنها در همان بار اول تماشا، داستان فیلم را درک کرده و متوجه می شوید، اما در دفعات بعدی تماشای فیلم، هر بار، نکات جدیدی متوجه می شوید. توجه به همین نکات، که تعدادشان هم اصلا کم نیستند ما را متوجه این موضوع می کند که فیلم بلید رانر، یک شاهکار تمام عیار است. اشتباه نکنید. اگر طرفدار فیلم های علمی تخیلی نیستید، تماشای این فیلم را به این بهانه از دست ندهید. برای کسانی که تحمل تماشای فیلم هایی مانند جنگ ستارگان را حتی برای چند دقیقه ندارند (از جمله خودم) نگاه به ژانر یا حتی عکس های فیلم بلید رانر غلط انداز است. اما این فیلم، به طور کامل متفاوت است با تصوری که ممکن از پیش از تماشا، در ذهن شما باشد .در پایان توصیه می کنم اگر فیلم را تماشا نکرده اید، ابتدا نقد کوتاه آن و سپس تحلیل فیلم را تا «پایان پاراگراف اول بخش خلاصه داستان» بخوانید و سپس فیلم را تماشا کنید. اما اگر فیلم را دیده اید، توصیه می کنم تحلیل زیبای آقای مهرداد تویسرکانی را به هیچ عنوان از دست ندهید. شاید بار دیگر شما را به هوس بیاندازد تا فیلم را از نو تماشا کنید.

      نقد و نگاهی کوتاه بر فیلم
      Blade Runner (بلید رانر)

      اکران نسخه جديد و تدوين نهايي «بليد رانر» در جشنواره ونيز باز هم نام اين فيلم درخشان و دوست داشتني را بر سر زبان ها انداخت. نسخه جديد که به لحاظ کيفيت عرضه و حتي سر و شکل ظاهري در نوع خود بي نظير است در پکيجي پنج ديسکه ارائه مي شود. در اين پکيج علاوه بر نسخه جديد و ضمائم معمول نسخه هاي سال 1982 و 1992 (نسخه رايج در ايران) نيز وجود دارند، به همراه مستندي سه ساعته با نام «روزهاي خطرناک» درباره حواشي و مصائب ساخت فيلم. پيش از اين، مجموعه فيلم هاي «جنگ هاي ستاره يي» و البته نسخه عرضه شده از فيلم «برزيل» توسط شرکت کرايتريون در اين زمينه رکورددار بودند که با ورود بليد رانر به بازار هر دو آنها در حاشيه قرار مي گيرند. استفن سايتو در يادداشت زير اهميت نسخه جديد را به خوبي تشريح کرده است.


      پس از گذشت بيست و پنج سال از اکران «بليد رانر» اکنون ديگر وقت آن بود که بالاخره نسخه مطلوب و مناسبي از اين فيلم محبوب به بازار بيايد. طبق اعلام کمپاني برادران وارنر «تدوين نهايي» اين فيلم که بي شک حسن ختام نسخه هاي متعدد بليد رانر است هجدهم دسامبر امسال در معرض فروش قرار مي گيرد. بليد رانري که آميزه دلنشيني از دو ژانر نوآر و علمي - تخيلي است و به رغم شکست تجاري اش در زمان اکران همواره يک کالت مووي کلاسيک بوده و طرفداران بي شمار و هميشگي خود را داشته است.اگر از خودتان مي پرسيد چرا براي اين فيلم به خصوص اين قدر هزينه و وقت صرف مي شود بايد بگويم بليد رانر فيلمي است که در زمان خودش چندان قدر نديد و به شدت مهجور واقع شد؛ در سال هاي بعد اما چنان ارج و قربي يافت که منتقدان آن را پايه گذار زيبايي شناسي ژانر علمي - تخيلي در سينما دانستند. فيلمي که با خيابان هاي خيس و مه گرفته ، نئون هاي تبليغاتي و لحن بدبينانه يي که متأثر از رمان فيليپ ک. ديک بود نقطه عطفي بس مهم در تاريخ فيلم هاي علمي تخيلي به شمار مي رود.چارلز دو لازيريکا در مقام تهيه کننده نسخه نهايي، کاستي هاي بصري نسخه هاي پيشين را يکي از دلايل وجود نسخه جديد مي داند؛ «ما همه نسخه هاي قبلي را تست کرديم و متوجه شديم به دليل گذشت زمان کيفيت بصري فيلم افت چشمگيري داشته و مخاطبان در مواجهه با فيلم نمي توانند به راحتي مفاهيم مطروحه در آن را درک کنند. صحنه ها بيش از حد تاريک بودند و فيلم حس و حال زمان اکرانش را از دست داده بود.»


      البته بليد رانر مشکلاتي فراتر از اين موارد نيز داشته است که به زمان ساخت فيلم باز مي گردد. مي دانيم که اسکات در آن زمان به دليل نوع قراردادش با کمپاني سازنده فيلم حق نداشته در تدوين فيلم دخالت چنداني بکند و نظر نهايي مختص استوديو بوده است. استوديو نيز بي توجه به نظر اسکات نسخه يي را روانه اکران کرده همراه با نريشن هريسون فورد که در پايان هم متأثر از ايده مرسوم «پايان خوش» آن روزها، فورد و شون يانگ را در حالي به تصوير کشيده که به سمت غروب آفتاب مي رانده و از دوربين فاصله مي گرفته اند. با اين حال همين نسخه از بليد رانر نيز طرفداران و هواداران بسياري يافت. تا اينکه اسکات بالاخره در سال 1991 فرصت مي يابد با تغييراتي فيلم را به دلخواه خودش نزديک کند. قضيه از اين قرار بود که استوديوي وارنر در آن سال به طور اتفاقي راف کات هاي به جامانده از اسکات از سال 82 را به صورتي محدود به نمايش گذاشت و وقتي به قابليت هاي جذاب آن پي برد از اسکات دعوت کرد تا بازگشته و نسخه جديدي از فيلم تهيه کند. اما اسکات که در آن زمان مشغول تکميل مراحل پاياني ساخت «تلما و لوئيز» بود و خود را براي پروژه باشکوه بعدي اش (فتح بهشت؛1492) آماده مي کرد پيشنهاد برادران وارنر را رد مي کند. استوديو نيز که بر تصميم خود مبني بر ترميم نسخه پيشين مصر بوده تصميم مي گيرد با موافقت اسکات يکي از کارگردانان تحت استخدام خود به نام مايکل آريک را به کار گرفته تا با تکيه بر راف کات هاي اسکات نسخه جديدي تهيه کند؛ نسخه يي که «فاقد نريشن و پايان خوش» بوده و سکانس روياي دکارد (فورد) نيز به آن اضافه شده باشد؛ روياي مناقشه برانگيز اسب تک شاخ که احتمال انسان نبودن دکارد را در فيلم تقويت مي کند.دو زيريکا شخصاً مسووليت پروژه را به عهده مي گيرد و به همين خاطر مجبور مي شود به تنهايي تمام 977 حلقه نگاتيو فيلمبرداري شده را بازبيني کند و حتي به اين نتيجه برسد که برخي صحنه هاي مربوط به مارفروشي عبدل بن حسن را بايد با حضور جوانا کسيدي و پسر هريسون فورد مجدداً فيلمبرداري کنند؛ تصميمي که البته طرفداران فيلم را به شدت عصباني کرد. در نسخه جديد روياي اسب تک شاخ دکارد نيز وجود دارد اما کماکان در ابهام است و نمي توان معناي صريحي از آن برداشت کرد. دو زيريکا از قول اسکات در اين باره مي گويد؛ «در سکانس رويا ابهامي عامدانه وجود دارد و از ابتدا هم قرار بر بيان آشکار و صريح نبوده است. به همين خاطر نتيجه گيري از اين سکانس به برداشت خود مخاطب بستگي دارد.» زيريکا ادامه مي دهد؛ «سکانس رويا در نسخه جديد به لحاظ سبک بياني شباهت بيشتري به رويا پيدا کرده است اما از ابهام موجود در آن کاسته نشده و با نسخه قبلي تفاوتي ندارد». نسخه حاضر که با نظارت مستقيم اسکات توليد شده، بي شک اصلي ترين و کامل ترين نسخه موجود از بليد رانر به شمار مي رود و مطمئناً اتفاقي مهم در سينماي اين روزها است که به قول مدير سايت بليد زون «فقط يک بار براي هميشه اتفاق مي افتد،»


      نویسنده: استفان سایتو (ورایتی)
      مترجم: هومن نصر
      منبع : روزنامه اعتماد




      تحلیل و بررسی کامل فیلم
      Blade Runner (بلید رانر)

      نوشتار آغازين فيلم:
      در ابتداي قرن بيست و يكم، كمپاني روبات سازي تايرِل، موفق به تكميل روبات*هاي مدل نِكسوس 6 شد؛ موجوداتي كه از انسان قابل تشخيص نبودند، و رپليكنت[1] (رونوشت) نام گرفتند. رپليكنت*ها از نظر سرعت و قدرت جسماني از انسان برتر بودند، و توان ذهني* آنها دست*كم با مهندسان نابغه*اي كه خلقشان كرده بودند، برابري مي*كرد.

      رپليكنت*ها در جهانهاي خارجي به عنوان بردة كارگر به خدمت گمارده شدند، و از آنها براي عمليات اكتشاف و مسكوني*سازي در سيارات مسموم و غير قابل زيست استفاده مي*شد. پس از بروز شورشي خونين توسط يك گروه رزمي نكسوس 6 در يكي از مهاجر*نشين*هاي خارجي، حضور رپليكنت*ها در سطح سيارة زمين ممنوع شد، و سرپيچي از اين قانون مجازات مرگ به همراه داشت.

      يك رستة ويژة پليس تحت عنوان واحد بلِيد رانر ايجاد شد، كه افراد آن وظيفه داشتند در صورت ورود رپليكنت*ها به زمين، آنها را بكشند.

      به اين عمل اعدام نمي*گفتند؛ آن را بازنشست كردن مي*ناميدند.


      خلاصه داستان: (خطر لو رفتن داستان بعد از پاراگراف اول تا انتهای بخش خلاصه داستان)
      سال 2019: شش رپليكنت شورشي يك شاتل را در مسير زمين به ماه مي*ربايند، سرنشينان و خدمه*اش را قتل عام مي*كنند، و به زمين مي**گريزند. اينها از مدل جديد نكسوس 6 هستند، كه تمامي خصايص عقلي و حسي بشري، جز تجربة كودكي و رشد طبيعي را دارا هستند. به همين دليل، كمپاني تايرل براي جلوگيري از برتري مطلقشان نسبت به انسان طول عمر آنها را به چهار سال محدود كرده است. اين رپليكنت*ها به لوس*آنجلس مي*آيند تا با دسترسي به طراح اصلي خود، دكتر اِلدون تايرِل ( جو تِركِل) راز افزايش طول عمرشان را كشف كنند. در نخستين تلاش براي نفوذ به ساختمان كمپاني تايرل، دو تن از آنها كشته مي*شوند. چهار رپليكنت باقيمانده، ليون (برايون جِيمز)، زورا (جوانا كَسيدي)، پريس (داريل هانا)، و رهبرشان روي بَتي (روتر هووِر) از صحنه مي*گريزند. پليس براي يافتن اين افراد، استخدام*شدگان جديد كمپاني، از جمله ليون را تحت آزمايش وويت كامپف قرار مي*دهد (وويت كامپف نوعي دستگاه دروغ*سنج است كه بليد رانرها توسط آن رپليكنت*ها را از انسان تشخيص مي*دهند). ليون بازپرس را به قتل مي*رساند، و فرار مي*كند. بليد رانر سابق، ريك دِكِرد (هريسون فورد) توسط رئيس پليس برايانت (ام. اِمِت والش) و تحت نظارت گَف (ادوارد جيمز اولموس) مأمور تعقيب و شكار رپليكنت*ها مي*شود. گف يك پليس سه*رگة آفريقايي* ـ ژاپني ـ اسپانيايي است، كه عادت به ساختن اوريگامي دارد.


      دكرد با تايرل و دستيارش رِيچِل (شون يانگ) آشنا مي*شود. تايرل اصرار مي*كند كه ريچل توسط وويت كامپف آزمايش شود. دكرد درمي*يابد كه ريچل يك مدل آزمايشي است. تايرل به او خاطرات بخشيده، به*طوري كه گذشته*اي را كه وجود نداشته،(كودكي، مادر، خانة دروغين و...) به صورت وقايع حقيقي به ياد مي*آورد. ريچل نمي*داند كه يك رپليكنت است.

      دكرد در هتل محل اقامت ليون چند قطعه عكس يادگاري مي*يابد. در همين حال، ليون و روي بَتي به آزمايشگاه چو (جيمز هانگ)، طراح و سازندة چشم رپليكنت*ها مي*روند. چو به آنها نشاني يك مهندس ژنتيك جوان به نام سباستين (ويليام اندرسون) را مي*دهد.

      ريچل كه نسبت به ماهيت خود دچار ترديد شده، به ديدار دكرد مي*رود، و به عنوان مدرك عكسي از كودكي خود را به او نشان مي*دهد. دكرد براي اثبات واقعيت، خاطرات شخصي او را (كه قاعدتاً كسي نبايد از آنها چيزي بداند) برايش بازگو مي*كند. همان شب، دكرد خواب يك يونيكورن (تكشاخ) را مي*بيند.

      شب بعد، دكرد زورا را مي*يابد، و طي يك تعقيب و گريز او را مي*كشد. برايانت به دكرد مي**گويد كه حالا پليس مي*داند ريچل هم يك رپليكنت است، خبر مفقود شدن او را مي*دهد، و دستور بازنشستگي*اش را صادر مي*كند. مدتي بعد، ليون كه در نزديكي صحنه حضور دارد، با دكرد درگير مي*شود، و از او طول عمر بيشتر مي*خواهد. اما ريچل به موقع سر مي*رسد، و او را از پا در مي*آورد. دكرد در مي*يابد كه جان خود را مديون يك رپليكنت است، و احساس مي*كند كه به عشق ريچل گرفتار شده.

      در همين حال، پريس و روي* بَتي به خانة سباستين مي*روند. او كه هم به علت ابتلا به سندروم متوشلح (بيماري تقسيم سريع سلولي) محكوم به مرگ زودرس است، و هم به عنوان دستيار تايرل براي رپليكنت*ها احترام قايل است، با آنها همدردي مي*كند، و روي را به محل سكونت تايرل هدايت مي*كند. روي طول عمر بيشتر درخواست مي*كند، اما تايرل ادعا مي*كند كه چنين چيزي از عهدة او ساخته نيست. روي كه مي*داند خالقش دروغ مي*گويد، هم او، و هم سباستين را مي*كشد. با مرگ تايرل آخرين راه رپليكنت*ها براي افزايش طول عمر بسته مي*شود.

      به دستور برايانت، دكرد براي تحقيق به آپارتمان سباستين مي*رود. در آنجا پريس به او حمله مي*كند، اما خودش كشته مي*شود. روي به انتقام مرگ دوستانش با دكرد درگير مي*شود، و تقريباً شكستش مي*دهد. اما در آخرين لحظه او را از مرگ حتمي نجات مي*دهد، و خود مي*ميرد. دكرد كه دستور دارد ريچل را هم بكشد، براي حفاظت از او تصميم مي*گيرد كه هر دو به نقطة نامعلومي فرار كنند. ولي در لحظة خروج از آپارتمان، يكي از اوريگامي*هاي گف را روي زمين مي**بيند: يك يونيكورن. دكرد درمي*يابد كه خودش هم مثل ريچل يك رپليكنت صاحب خاطرات است.

      * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

      نگارنده اين متن اصولاً انتخاب و رتبه*بندي آثار هنري (در مورد مبحث حاضر، فيلمهاي علمي ـ تخيلي) را روش صحيحي براي ارزش*يابي آنها نمي*داند. با اين حال، اگر مجبور باشم يك فيلم را به عنوان برترين فيلم علمي ـ تخيلي تاريخ سينما برگزينم، بليد رانر را داراي اقبال فراواني براي احراز اين مقام مي*دانم. اين اثر فراتر از يك فيلم سينمايي است، چرا كه طي نزديك به يك ربع قرني كه از نمايش آن مي*گذرد، تبديل به يك خرده*فرهنگ شده است. همين بس كه جستجوي سادة عنوان فيلم روي گوگل، مي*تواند ما را به حدود 200 هزار وب*سايت و وب*پيج مربوط به بليد رانر هدايت كند.


      به هر صورت، ترديدي نيست كه بليد رانر اگر نه برترين، كه لااقل يكي از برجسته*ترين*هاي تاريخ سينما ، و دست كم از يك نظر يگانه است. اغلب تحليل*گران فيلم بر اين اعتقاد استوارندكه سينما همواره يك گام از ادبيات عقب است. به بيا نديگر ، هيچ سبك، شيوه يا گونة روايي در سينما امكان ظهور نمي*يابد، مگر آنكه پيش از آن توسط داستان*نويسان تجربه شده باشد. اما در اينجا ما با فيلمي روبرو هستيم كه خرده*گونة ادبي «سايبرپانك» را شكل داد (اصطلاح سايبرپانك ابداع بروس بِتكه نويسندة آمريكايي است، و نخستين بار در داستان كوتاه او تحت همين عنوان در 1983 استفاده شد. اما صاحب نظران آغاز زيرگونة ادبي سايبرپانك را از 1984 با رمان نورومَنسر اثر ويليام گيبسون مي*دانند). طي دو دهة اخير سايبرپانك ظرفيت خود را براي تحليل آيندة نزديك به نمايش گذاشت؛ آينده*اي كه در آن تفكر انسان و رايانه ـ خوب يا بد ـ چنان در هم ادغام مي*شوند كه تفكيكشان از يكديگر ناممكن به*نظر خواهد رسيد. هر چه فاصلة ما با اين آيندة تخيلي كمتر مي*شود، توانش در پيوستن به حقيقت آشكارتر مي*گردد. سازندگان بليد رانر با به تصوير كشيدن گونه*اي فضاي سايبرنتيك در راه پاسخ دادن به سؤال*هايي گام برداشتند كه نه تنها سايبرپانك را شكل داد، بلكه همواره از بنيادي*ترين و كهن*ترين پرسش*هاي بشر بوده؛ دو پرسشي كه در عين حال، موضوع اصلي بسياري از داستان*هاي نويسندة رمان فيلم، فيليپ كي. ديك بوده است: من كه هستم؟ و حقيقت چيست؟

      فيليپ كيندرِد ديك يكي از شاخص*ترين نويسندگان ادبيات علمي ـ تخيّلي مدرن محسوب مي*شود. جان برانر نويسنده و ويراستار برجستة علمي*-تخيلي، او را در نوع خود بهترين دانسته، مي*گويد: «دليل انتخابم اين است كه هرگز دلم نمي*خواهد در موقعيتي حضور داشته باشم كه ديك خلق كرده است». داستان*هاي ديك چنان تلخ و تيره*اند كه گاه به پوچي مي*زنند. با اين حال، بسيار متقاعد*كننده*اند. عناوين قصه*هايش هم اغلب رنگ و بوي سوررِئال به خود مي*گيرند؛ ازجمله، نام رمان بليد رانر در اصل آيا اندرويدها خواب گوسفندهاي برقي را مي*بينند؟ است. همچنين، عنوان دو داستان ديگر او كه به فيلم برگردانده شده*اند، يعني يادآوري مطلق و جيغ*كِش*هادر اصل به ترتيب «ما مي*توانيم به*جاي تو همه*اش را يك*جا به خاطر آوريم»و «نوع دوم»هستند.


      جاي آن است كه به تغيير نام فيلم مورد بحثمان، و دليل آن نيز اشاره شود. به كرّات ديده شده كه «بليد رانر» را در متون فارسي «دوندة روي تيغ» ترجمه كرده*اند، كه برگرداني سراسر نادرست است. قضيه از اين قرار است كه اَلن ئي. نورس در 1978 رماني جنايي به همين نام منتشر كرد و سال بعد ويليام اس. بوروز بر همين اساس فيلم*نامه*اي نوشت، و آن را به ريدلي اسكات پيشنهاد كرد. داستان رمان نورس در مورد افرادي بود كه تجهيزات و داروهاي پيشرفتة پزشكي را به پزشكان عضو شبكه*هاي غير قانوني مي*فروختند. به اين ترتيب، آن را بايد قاچاقچي چاقوي جراحي يا چيزي در اين حدود ترجمه كرد. فيلمنامة مورد بحث هرگز به مرحلة توليد نرسيد. اما حق استفاده از عنوان آن براي اسكات محفوظ ماند. از طرف ديگر، شخصيت گوسفند الكتريكي داستان فيليپ ديك نيز در فيلم*نامه جايي نداشت و به همين جهت، تغيير عنوان فيلم اجتناب *ناپذير مي*نمود. كارگردان تشخيص داد كه عنوان رمان نورس مي*تواند اسم رمز خوبي براي شكارچيان رپليكنت*ها باشد. از اين رو عبارت «بليد رانر» اسم خاص است، و شايسته است كه ترجمه نشود؛ همان گونه كه در سراسر دنيا به همين نام شناخته شده است.

      * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *


      اگرچه هر بار كه نام بليد رانر بر زبان مي*آيد، دوستداران تخيّل علمي فيليپ ديك را، و عشاق سينما ريدلي اسكات را به ياد مي*آورند، اما فيلم مذكور يكي از دلايل اثبات اين مدعا است كه ساختار فيلم ـ در مقام يك محصول زيبا ـ هر روز بيشتر به يك اثر هنري مشترك تبديل مي*شود. ذهن*هايي هنرمند و خلاق در اين پروژه شركت داشتند كه هر يك به تنهايي مي*توانند موجب اعتبار و حيثيت يك فيلم باشند. از طراح توليد وكارگردان هنري آن، لارنس جي. پُل آغاز مي*كنيم كه طراح معمار، شهرساز، و يكي از نظريه*پردازان پسامدرنيسم است. وجود او بي*ترديد يكي از برجسته*ترين امتيازهاي فيلم است. پل بود كه با تلفيق سه سبك معماري گوتيك، اسلامي، و آمريكاي مركزي و جنوبي براي نخستين بار معماري پسامدرن را وارد سينما كرد، چنان كه اكنون بليد رانر را (لااقل از جنبة بصري) نخستين فيلم پسامدرن تاريخ سينما قلمداد مي*كنند. آنچه كه در تاريخ معماري نيمة دوّم قرن بيستم تحت عنوان سبك اينكا شهرت يافته، به نام او ثبت شده و نخستين مرتبه در اين فيلم محك خورده است.

      ولي حتي پل هم نقطة آغاز اين خط نيست. او ساختمان چشمگير هرمي*شكل شركت تايرل را به درخواست اسكات و متخصص جلوه*هاي ويژه، داگلاس ترامبول طرح كرد. ترامبول در اين مورد مي*گويد: «درست به خاطر ندارم، اما تصور مي*كنم كه ساخت هرم نظر مشترك من و ريدلي بود. در اصل قرار بود هرم درست در مركز شهر قرار بگيرد. ولي ما فكر كرديم كه اگر به حومه انتقالش بدهيم، جذبه و عظمت بصري بيشتري به ساختمان خواهيم بخشيد.»

      از سوي ديگر، تختة داستان (استوري*برد) فيلم (كه ريدلي اسكات بر طبق عادت و وسواس هميشگي، تمام آن را با دست خودش رسم كرد) با همكاري ترامبول، پل، و همچنين نويسندگان فيلمنامه، همپتون فنچر و ديويد پيپلز، و آينده*شناس بصري، سيد ميد طراحي شده است. با اين حال، الگوي اصلي كار، مجموعة رمان*هاي گرافيك علمي ـ تخيلي «هِوي*متال» اثر مشترك موبيوس(طراح لباس فيلم تران) و دَن اُبَنون (فيلم*نامه*نويس بيگانه) است. اين همكاري پيچيده شامل فيلم*نامه نيز مي*شود، چرا كه اسكات پس از كار بر روي نسخة اصلي ـ*كه توسط پيپلز نوشته شده بودـ آن را براي پرداخت و صيغل نهايي به دست فنچر داد. فنچر در اين مورد ادعا مي*كند كه فيلم*نامه، تا پيش از اينكه خودش در نسخة پيپلز ـ كه توسط ريدلي اسكات ويرايش شده بود ـ دست ببرد، اثري بي عيب و نقص بود، در حالي اسكات و فنچر معتقدند كه فيلم*نامه توسط فنچر به كمال مطلوب رسيد. همچنين بايد بايد اشاره شود كه فيليپ كي. ديك (كه تنها چند روز پس از آغاز نمايش فيلم درگذشت) در تمام اين مراحل به عنوان مشاور در كنار اين گروه نخبه حضور داشت.


      اما اين نيز پايان داستان نيست. سرنوشت چنان رقم خورده بود كه تمامي دست*اندركاران بليد رانر سنگ تمام بگذارند، و اغلب آنها بهترين كار دوران حرفه*اي خود را ارائه دهند. اين نكته بخصوص در مورد بازيگران اصلي بيشتر صادق است. بازي كه هريسون فورد به نقش دكرد ارائه مي*دهد، يك دنيا با شخصيت*هاي بزن*بهادر هان سولو و اينديانا جونز فاصله دارد (به خاطر همين نقش*آفريني بود كه پيتر وِيِر او را براي ايفاي نقش اول شاهد برگزيد). شون يانگ، روتر هووِر، برايون جيمز و داريل هانا نه تنها با بازي در اين فيلم يك*شبه از افرادي گمنام به ستارگان سينما بدل شدند، بلكه ديگر هرگز نتوانستند چنين بازي*هاي توانمندي را به نمايش بگذارند. فيليپ ديك در اين مورد مي*گويد: «تماشاي روتر هوور به نقش بَتي من را تا سرحد مرگ ترساند، زيرا دقيقاً همان بود كه در تصورم ساخته بودم. در مورد شون يانگ بايد بگويم كه خودم هم از بين يكصد بازيگر زن، او را براي نقش ريچل انتخاب مي*كردم. يانگ جداً شبيه ريچل است. اما هريسون فورد به مراتب بيشتر از حد تصورم به دكرد شباهت يافته. منظورم اين است كه او صرفاً خارق*العاده است». و ادامه مي*دهد: « وقتي به چند تن از دوستانم كه رمان را خوانده بودند، عكس*هاي فيلم را نشان دادم، پرسيدند: ”متوجه هستي كه اگر تو اين داستان را ننوشته بودي، هريسون فورد آن كراوات را نمي*بست و آن كفشها را نمي*پوشيد؟“ من در جواب گفتم: “اين درست است. اما جنبة هيجان*انگيز قضيه در آن است كه اگر هريسون فورد اين نقش را بازي نكرده بود، دكرد هرگز به يك شخصيت واقعي تبديل نمي*شد.“ در واقع من هرگز نمي*توانستم تصور كنم كه فورد تا اين حد شبيه ريك دكرد شود. نخستين مرتبه كه چند قطعه از فيلم را ديدم، پيش خودم فكر كردم كه حالا اين شخصيت، دكرد، واقعاً موجوديت دارد. زماني او وجود نداشت، اما حالا چرا. اما در عين حال، او حاصل كار يك نفر نيست، مجموعه*اي وسيع از زحمات و تلاش*هاست، كه در وجود هريسون فورد گرد آمده*اند. به همين دليل، حالا اين شخصيت به يك دكرد واقعي و ملموس تبديل شده است.»

      دربارة موسيقي فيلم چيز زيادي براي گفتن وجود ندارد، جز اينكه ونجليس شاهكاري بلامنازع خلق كرده است. كمتر قطعه*اي در تاريخ موسيقي تصنيف شده كه قادر باشد در همان نخستين مرتبه شنونده را اين چنين ميخكوب كند. اگر تعصّب نسبت به گذشتگان را كنار بگذاريم، تم اصلي بليد رانر را مي*توان همسنگ پيش*درآمد سمفوني پنج بتهوون، يا توكاتاي باخ دانست. تنها نكتة قابل ذكر، وجود دو قطعة غير اوريژينال در فيلم است؛ تم تغزلي كه توسط ريچل با پيانو نواخته مي*شود، برداشتي از ناكتورن شمارة 13 شوپن است، و قطعة موسوم به “Memories of Green” (خاطرات چمنزار) در اصل متعلق به يكي از آلبوم*هاي پيشين ونجليس تحت عنوان “See you Later” (به اميد ديدار) مي*باشد. به هر صورت، محض امتحان سعي كنيد فيلم را بدون موسيقي متن تصور نماييد. نتيجه چيزي مشابه جنگهاي ستاره*اي فاقد موسيقي جان ويليامز خواهد بود: مجموعه*اي از تصاوير خوش آب و رنگ، ولي فاقد روح.

      * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *


      واقعيت اين است كه تا ميانة دهة 1970 كمتر فيلم*سازي در هاليوود مي*توانست ادعا كند كه يك كارگردان مستقل است. حتي اگر تهيه*كننده هم با او راه مي**آمد، صاحبان استوديو و توزيع*كنندگان فيلم به اصطلاح موي دماغش مي*شدند و به بهانة حمايت از گيشه و بازگشت سرمايه، هر جور بلايي را بر سر كارگردان و اثرش نازل مي*كردند. به سبب همين ديدگاههاي صرفاً تجاري و گاه عقيدتي بود كه برخي از شاهكارهاي تاريخ سينما (براي مثال، آمبروسونهاي باشكوه ساختة اورسون ولز) به طرزي جبران ناپذير آسيب ديدند و همين سينماگران داغديده بودند كه در نيمة دوم دهة 70 شركت*هايي همچون فِرست آرتيستز و ميرامكس را براي حمايت از امثال خود ايجاد كردند. طي دهه*هاي 80 و 90 از سويي با فراگير شدن سيستم*هاي ويدئوي خانگي اين امكان براي فيلم*سازان مهيا شد كه بتوانند نسخة مورد علاقة خود را بر روي نوار و بعد، در قالب ديسكهاي ليزر و دي وي دي به بازار عرضه كنند و از سوي ديگر، استقلال رأي ايشان بيشتر به رسميت شناخته شد و برخي توانستند نسخة مطلوب را در سينما (با عباراتي از جمله «تدوين كارگردان» يا «تدوين ويژه») نيز به نمايش بگذارند. بليد رانر نيز درگير چنين وضعيتي شد، زيرا ذاتاً در ردة فيلم*نوار (فيلم سياه) قرار مي*گيرد و قاعدتاً نمي*تواند پايان خوشي داشته باشد. توزيع كنندگان فيلم در نمايش خصوصي چنين پاياني را نپذيرفتند. در نتيجه، اسكات و مايكل ديلي را واداشتند كه علي*رغم ميل باطني خود، در فيلم حذف و اضافاتي را اعمال كنند. از جمله مهمترين اين تغييرات، اضافه*كردن صداي هريسون فورد به عنوان راوي در سرتاسر فيلم، حذف كامل صحنة تك*شاخ و افزودن يك پايان خوش بر فيلم بود. نتيجه اين شد كه اكنون 8 ويرايش مختلف از فيلمنامة پيپلز/فنچر، و 5 نسخة تدوين متفاوت از فيلم (به روايتي، 7 نسخه) موجود است. آنچه در اينجا مورد توجه قرار دارد، نسخة 115 دقيقه*اي فيلم است كه به مناسبت دهمين سالگرد نمايش آن در سال 1992 با عنوان بليد رانرـ تدوين كارگردان اكران شد و اكنون تنها نسخة موجود در بازار بر روي دي*وي*دي است. خلاصة داستان نيز بر اساس همين نسخه در اين متن درج شده است. در اين ميان، سه نسخه فقط داراي تفاوت*هاي جزئي هستند. بطور مثال در نسخة اولية سال 1982 (معروف به نسخة نمايش عمومي دِنوِر/ دالاس كه با اعتراض توزيع كنندگان مواجه شد) دكرد سه مرتبه پريس را مورد هدف گلوله قرار مي*دهد، در حالي كه در بقية نسخه*ها فقط دوبار شليك مي*كند. اما نسخة نهايي سال 1982 (معروف به نسخة سينمايي به مدت 117 دقيقه) نيز حائز اهميت است، چرا كه به سبب تحميل صحنة غير منطقي پاياني، فيلم بطور كلي مغشوش شد. دو نسخة مورد اشارة ديگر نيز هر دو در سال 82 نمايش داده شدند؛ نسخة معروف به نمايش خصوصي سن ديه*گو كه جز چند اختلاف جزئي مشابه نسخة سينمايي است و نسخة نمايش عمومي اروپا (كه نخستين بار در جشنوارة كَن 1982 نمايش داده شد) كه آن هم شباهت بسياري به نسخة تدوين كارگردان دارد. شايعاتي هم مبني بر وجود يك تدوين سه ساعته (به قولي، 167 دقيقه*اي) بر سر زبان*هاست، كه از حد شايعه فراتر نمي*رود، زيرا اصولاً هيچ*يك از ويرايش*هاي هشت*گانة فيلم*نامه آن قدر طولاني نيست كه بتوان بر اساسش فيلمي با مدت بيش از 120 دقيقه تدوين كرد.

      * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *


      يكي از مشكلات سينماي علمي ـ تخيّلي تا پيش از بليد رانر اين بود كه كمتر كسي توان و جرأت ساخت يك فيلم علمي*ـ تخيلي سخت را داشت. حتي اگر كارگردان به شعور مخاطب خود اعتماد مي*كرد، صاحبان استوديوها حاضر به مخاطره نمي*شدند. امثال چنين آثاري انگشت شمار و نمونه*هاي موفق، نادر بودند. از همين روست كه فيلم*هايي همچون آنها! يا 2001: اوديسه*اي فضايي سال*ها به عنوان آثاري يگانه تلقي شدند. برخي از فيلم*هاي بسيار خوب از اين دست همچون فرار صامت (داگلاس ترامبول/1973) نيز بايد چندين دهه بي*اعتنايي را تحمل مي*كردند، تا به ارزش واقعي*شان پي برده شود. مشكل اساسي براي سينماگري كه به وادي تخيّل علمي سخت گام مي*نهد آن است كه نمي*تواند همچون يك نويسنده براي تشريح مطالب علمي و منطقي، فقط از كلام استفاده كند. چنين روشي اغلب محكوم به شكست است و حاصلش چيزي جز يك فيلم كسل*كننده نخواهد بود. نمونة عبرت انگيز اين گروه، سولاريس (آندره*يي تاركوفسكي/1973) است كه تنها عشاق فيلمساز ياغي روس تحسينش مي*كنند، ولي براي مخاطب عام سينماي علمي ـ تخيلي اثري گنگ است، در حالي كه همان مخاطب با رمان تحسين برانگيز استانيسلاو لِم ارتباط بهتري برقرار مي*كند. به همين جهت و به خاطر ذات بصري سينما، فيلم*ساز علمي ـ تخيلي ناگزير است كه بسياري از نكات پيچيدة علمي، فني يا منطقي داستان را صرفاً از طريق تصوير بيان كند. بليد رانر در اين راه موفقيتي كم نظير كسب كرد. اين يكي از دلايل آن است كه اروپايي*ها بهتر از آمريكايي*ها و جوانان بهتر از افراد مسن با فيلم ارتباط برقرار كردند. سرتاسر اين اثر پوشيده از نكاتي است كه در ساختار روايي آن نقش تعيين كننده دارند، ولي يا توسط تصوير منتقل مي*شوند، يا در پس ديالوگ*ها مخفي شده*اند.


      بنيادي*ترين مضمون بصري علمي ـ تخيّلي در بليد رانر نابودي محيط زيست است. در سرتاسر داستان هوا تاريك و آسمان خاكستري است و باراني بي*وقفه جريان دارد. باران سيل*آساي دائمي در لوس*آنجلس؟ چه چيزي جز پديدة گلخانه*اي مي*تواند عامل چنين وضعيت جوي باشد؟ تخلية انفجار*مانند دودكش بناهاي صنعتي شهر به اين نكته تأكيد مي*ورزند. در هيچ*يك از شات*هاي فيلم حتي يك شاخه علف نيز وجود ندارد، چه رسد به يك اصله درخت. همچنين با چند ديالوگ مشخص مي*شودكه هيچ*يك از حيواناتي كه در فيلم مي*بينيم، طبيعي نيستند، بلكه همه رپليكنت*اند. در واقع نسل اكثر موجودات زنده نابود منقرض شده، يا در مرز انقراض مطلق قرار گرفته است. به گفتگوي رد و بدل شده در نخستين ملاقات بين دكرد و ريچل توجه توجه كنيد:

      ريچل: «از جغد ما خوشتان آمده؟»

      دكرد: «واقعي است؟»

      ريچل: «البته كه نه!»

      و همين*طور در برخورد بين دكرد و زورا:

      دكرد: «ببينم، اين مار واقعي است؟»

      زورا: «معلومه كه نه! فكر مي*كني اگه يه مار واقعي داشتم، مجبور بودم همچين جايي كار كنم؟»

      اما در پرسش و پاسخ*هاي تستِ وويت*كامپف است كه بيننده متوجه فاجعة زيست*ـ *محيطي مي*شود:

      دكرد: « در روز تولدتان شخصي يك كيف از جنس چرم طبيعي گاو به شما هديه مي*دهد.»

      ريچل: «هديه را نمي*پذيرم. به علاوه، آن شخص را به پليس معرفي مي*كنم.»

      دكرد: «پسر كوچكي داريد كه مجموعة پروانه*هاي خشك شده و يك ظرف پلاستيك براي كشتن*شان دارد.»

      ريچل:«او را نزد روانپزشك مي*برم.»

      تنها موجوداتي كه تحت حمايت قرار ندارند و كشتنشان عملي شنيع، و خلاف قانون و اخلاق محسوب نمي*شود، جانوراني مقاوم همچون سوسك و عنكبوت هستند:

      دكرد: «در حال تماشاي تلويزيون هستيد كه ناگهان متوجه مي*شويد يك عنكبوت روي بازويتان راه مي*رود.»

      ريچل: «مي*كشمش.»

      نابودي گونه*هاي جانوري، يعني كمبود خوراك و در نتيجه، گرسنگي. اين نكته هم در ابتداي فيلم مشخص مي*شود. نخست دكرد را مي*بينيم كه آن سوي خيابان در انتظار است تا نوبت غذا خوردنش برسد. وقتي هم كه كاسب دكه*دار ژاپني صدايش مي*كند، با او چانه مي*زند؛ نه بر سر قيمت، بلكه دكرد چهار پرس سوشي مي*خواهد، ولي فروشنده نمي*تواند بيش از دو پرس به او بدهد. حتي وقتي گف مي*خواهد بازداشتش كند، حاضر نيست دست از غذا خوردن بردارد، چنان كه در صحنة بعد، او را درون اسپينر (خودروهاي پرندة پليس) مي*بينيم كه هنوز كاسة غذايش را در دست دارد؛ غذايي كه بي*ترديد بايد از ماهي*هاي رپليكنت تهيه شده باشد.


      نابودي منابع غذايي بايد به معني قحطي و كاهش جمعيت كرة زمين باشد. اين نكته نيز با ظرافت در فيلم جاي داده شده است. جز اماكن عمومي همچون خيابان اصلي و منطقة بازار رپليكنت*فروش*ها، بقية محيط شهر تقريباً عاري از جمعيت است. در واقع، مردم در حال فرار از كرة زمين هستند. شيئي پرندة زيپلن*مانندي كه در آسمان شهر گشت مي*زند و به*جاي تابلوي تبليغاتي استفاده مي*شود، مرتب يك پيام آگهي پخش مي*كند كه مضمون آن تشويق مردم به ترك زمين به سوي سيارات مهاجرنشين خارجي است؛ مهاجرنشين*هايي كه «اقبال، آيندة روشن و زندگي سرشار از ماجرا و هيجان» را نويد مي*دهند. نگاه حسرت*بار دكرد به اين شي، نشان از واقعي بودن محتواي آگهي (لا*اقل به نسبت وضعيت زمين) دارد. لوس*آنجلس تقريباً از اتباع آمريكايي خالي شده و مهاجران ژاپني جايشان را گرفته*اند؛ به نحوي كه حتي روي اسپينرها و لباس*هاي نيروهاي امنيتي واژة «پليس» به خط ژاپني و درشت*تر از خط انگليسي درج شده است. سباستين، نابغة مهندسي ژنتيك، تنها ساكن يك مجتمع آپارتماني غول آساست. اما او هم با دلخوري به پريس اعتراف مي*كند كه به علت ابتلا به سندروم متوشلَح (بيماري تقسيم سريع سلولي كه منجر به پيري زودرس مي*شود) به او اجازة مهاجرت داده نمي*دهند.

      شايد عامل اصلي نابودي چرخة حيات، تنها نكتة مبهم در سرتاسر خط داستان بليد رانر باشد. اين فاجعه از چه ناشي شده؟ يك جنگ محدود هسته*اي؟ ازدياد گاز فلورين؟ سوراخ لاية اوزون؟ تا آنجا كه به فيلم مربوط مي*شود، چندان اهميت ندارد. در فيلم*نامه علت اصلي، آلودگي اقيانوس*ها و در نتيجه، انقراض نسل ريشة چرخة حيات، يعني پلانكتون*ها و ماهي*ها ذكرشده است. اما توضيح نهايي را فيليپ كي. ديك بر عهده مي*گيرد. او اخطار نسبت به فاجعة قريب*الوقوع را يكي از دلايل نگارش رمانش مي*داند: «يك روز صبح از خواب بيدار شدم و دريافتم كه 47000 بشكه زبالة هسته*اي را به اعماق اقيانوس اطلس و نصف اين مقدار را هم به اقيانوس آرام انداخته*اند. طي 45 سال آينده هزاران بشكه حاوي فضولات راديو*اكتيو شروع به نشت خواهند كرد و زنجيرة حيات را از مبدأ نابود خواهند ساخت. ناگهان دريافتم كه گرچه در هنگام وقوع اين فاجعه من در قيد حيات نخواهم بود، اما بچه*هايم و ديگران كه زنده هستند. دريافتم كه اين اضطراري*ترين معضلي است كه رو در رويمان قرار دارد. نابودي اقيانوس نه فقط به معني مرگ نهنگ*ها، كه مترادف با انهدام منشاء حيات است.»

      تنها صحنه*اي از فيلم كه مي*توان در آن ذره*اي از آبي آسمان را مشاهده كرد، پس از مرگ روي بتي، و پرواز كبوتر است. اين جداي صحنة تحميلي پايان نسخة سينمايي است، كه يك روز آفتابي صاف و درخشان را در ميان انبوهي از گياهان سبز و شاداب نشان مي*دهد. در واقع، حتي اين صحنه براي بليد رانر فيلمبرداري نشد. در اصل، آنچه كه تماشاگران نسخة* اكران اول ديدند، قطعاتي استفاده نشده از عنوان*بندي فيلم تلألو (استنلي كوبريك/1980) بود.

      دستگاه وويت كامپف هم از نكات علمي ـ تخيّلي ظريف فيلم است. اگرچه طرز كار دستگاه به وضوح نمايش داده مي*شود، اما توضيحات فني آن را از زبان دكتر تايرل مي*شنويم كه با ارائة مشخصات آن به دكرد، مي*خواهد اسم ابزار را بداند. وويت كامپف نوعي دستگاه دروغ*سنج است. يكي از تخصص*هاي اصلي بليدرانرها، مهارت كاربرد آن است. اين ماشين لنزي* دارد كه روي چشم فرد مورد نظر تنظيم مي*شود. همچنين به حسگرهايي مجهز است كه قادرند مواد شيميايي متصاعد شده از بدن او را تجزيه و تحليل كنند. بليد رانر براي فرد مضنون پرسش*هايي را مطرح مي*كند كه به قصد تهييج احساسات طرح شده*اند. هدف از تست وويت كامپف تشخيص حقيقت از دروغ نيست، بلكه ماوراي هوشمندي را مي*سنجد. سازندگان رپليكنت*ها معتقدند كه مخلوقاتشان فاقد حس همدردي هستند؛ نه فقط همدردي با انسان، بلكه با هر موجود زنده. به عبارت ديگر، اين ابزار سطح بينش فرهنگي و اخلاقي فرد را اندازه مي*گيرد. رپليكنت بودن ريچل هنگامي مشخص مي*شود كه او نمي*تواند به پرسشي در مورد خوردن صدف عكس*العمل صحيح نشان دهد. ليون نيز وقتي لو مي*رود كه از او در مورد مادرش سوأل مي*كنند؛ موجودي كه براي رپليكنت*ها معني ندارد.


      به ريدلي اسكات ايراد گرفته*اند كه چرا آدمها، طراحي داخلي، و خودروهاي شخصي تا اين حد به زمان حال شباهت دارند. اما اين ايراد مردود است. اگر دقت كنيد، متوجه مي*شويد كه جز دوچرخه*هاي مورد استفادة ژاپنيها و اتومبيل*هاي قديمي و مستهلك فيلم، ديگر هيچ*يك از جزئيات عيناً با جهان ما مطابقت ندارند. لباس*هاي افراد با مدل*هاي مرسوم سال 82 تفاوت دارند (مثل كت آجري رنگ دكرد، يا پالتو پوست باشكوه ريچل)، حتي ليوان*ها مكعب شكل هستند. پاية گيلاس شامپاين دكرد (در صحنة كلوپ شبانة تفي لوييس) هم توخالي است. خودروهاي مستهلك نيز (مانند آن كه در نخستين صحنة پرواز اسپينر وارد صحنه مي*شود) نمادي از استفادة سوخت فسيلي و آلودگي فزايندة محيط زيست است. به علاوه، مگر از سال 1982 تا تاكنون ظاهر كلي دنيا چقدر تغيير كرده كه از سال 2003 تا 2019 زير و رو شود؟ آيا منطقي است بپذيريم كه تا بيست سال ديگر نسل كلاه شاپو كاملاً برافتد، يا هيچ راهب بودايي در لوس*آنجلس يافت نشود؟ طراحي توليد و كارگرداني هنري فضاي تمدن ابتداي قرن 21 بايد با فيلمي همچون بيگانه كه در دو يا سه قرن پس از زمان ما رخ مي*دهد، تفاوت داشته باشد.

      شايد تنها عامل علمي ـ تخيّلي بليد رانر كه از زمان ما عقب مانده، ِاسپِر باشد. اسپر يك ابزار پيشرفتة اسكن و تجزيه و تحليل تصوير است. نمونه*اي از اين دستگاه در منزل هر بليد رانر وجود دارد كه بطور مستقيم به شبكة كامپيوتر ادارة مركزي پليس متصل است. توانايي نمايش سطوح مخفي عكس توسط اسپر به واقع ايده*اي درخشان است. اما ايراد اصلي در اين است كه چرا بايد چنين ابزاري در سال 2019 نسخة پولارويد تحويل بدهد؟ واقعيت اين است كه اين نيز ايرادي بني*اسراييلي است. از يك سو، هر چه كه مي*گذرد، پيشبيني تحولات آينده به سبب رشد شتاب تغييرات سخت*تر مي*شود. از طرف ديگر، انديشمند علمي ـ تخيلي تنها يك فرد روشن بين منطقي است، نه رمال فال*بين. در واقع، تا پيش از ظهور سيستم عامل گرافيك مكينتاش در 1984 هيچ نويسنده يا فيلمساز علمي ـ تخيلي نتوانست ظهور سامانه*هاي مولتي*مديا را پيش*بيني كند، كه امروز ابزار كار روزمرة صدها ميليون انسان است. اگر اين نكته را نقطة ضعف بدانيم، تمام جهان در آن سهيم هستند، نه فقط سازندگان بليد رانر.



      * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

      آنچه كه تا به اينجا ذكر شد، تنها جزئياتي بود براي رسيدن به پرسش*هاي اصلي داستان: من كه هستم؟ حقيقت چيست؟ خاطرات چيست؟ آيا وحشت از مرگ يا عشق به زندگي مختص انسان است؟ و اصولاً انسان بودن يعني چه؟ دست*اندركاران فيلم براي طرح اين پرسش*ها (و نه الزاماً پاسخ به آنها) چاره*اي جز پرداخت شخصيت*هاي روايت نداشتند؛ كاري كه انصافاً در نهايت كمال انجام شد.


      اگرچه مضمون عقدة فرانكنشتاين در سرتاسر فيلم حس مي*شود، اما موضوع داستان اين نيست. مخلوق فرانكنشتاين همواره موجودي منفي، بدطينت، مرگبار و مهارناپذير است. البته دكتر تايرل شخصيتي فرانكنشتاين*مانند دارد. او رپليكنت*ها را خلق كرده، و حالا از ترس عدم كنترلشان، عمر آنها را به چهار سال محدود ساخته است. اما رپليكنت*ها با مخلوق فرانكنشتيان فاصلة بسياري دارند. تمام آن چيزي كه آنها مي*خواهند، عمر كافي و رهايي از بردگي است؛ يعني آنچه كه هر انساني آرزو دارد. با اين حال، آنها به يك حقيقت واقفند: اينكه چه از نظر جسمي، و چه عقلي، از سازندگان خود برترند. حتي در پايان فيلم اين پرسش براي بيننده مطرح مي*شود كه آيا لياقت آنها براي زندگي بيش از انسان نيست؟

      در سراسر فيلم چنين حس مي*شود كه پاسخ تايرل و مردانش به اين پرسش مثبت است. با اين حال، گويي مي*خواهند به نوعي خود را برتر از آنها نشان دهند. در صحنة لابراتوار ساخت چشم رپليكنت*ها، روي بتي از چو ، مهندس ژنتيك، در مورد چگونگي افزايش طول عمر خود و همراهانش سوأل مي*كند. چو اظهار بي*اطلاعي مي*كند، و با وحشت مي**گويد: «من چيزي از اينها نمي*دانم. من فقط چشم مي*سازم.» و سپس با بارقه*اي از غرور ادامه مي*دهد: «تو يك نكسوس 6 هستي، مگر نه؟ چشم*هاي تو را من طراحي كرده*ام.» روي با پوزخند در پاسخ مي*گويد: «اگر مي*دانستي كه من با اين چشمهاي تو چه چيزها ديده*ام!»


      از سوي ديگر، انسان*ها بر اين نكته اصرار دارند كه گرچه رپليكنت*ها هوش، ادراك، شعور و خودآگاهي دارند، اما فاقد احساسات هستند. ريدلي اسكات در اين مورد نيز بيننده را قاضي قرار مي*دهد. بگذاريد در اين مورد فيلم را جستجو كنيم. پس از صحنه*اي كه دكرد اتاق ليون را تفتيش مي*كند، ليون نزد روي* بتي مي*رود. روي از او مي*پرسد: «عكس*هاي با ارزشت را پيدا كردي؟» و ليون با حركت سر پاسخ منفي مي*دهد. اين عكس*هاي باارزش نه براي ما، و نه براي دكرد هيچ مفهوم خاصي ندارند. آنها فقط براي ليون ارزش دارند، زيرا يادگاري هستند؛ خاطرات خوش گذشته. پس رپليكنت*ها علاقه به خاطرات را درك مي*كنند. آنها ترس را نيز مي*فهمند، چرا كه محرك اصلي*شان براي ورود به زمين چيزي نيست، جز ترس از مرگ، و مبارزه با آن. حملة زورا به دكرد در كلوب تفي لوييس پيش از آن كه عملي خشونت*طلبانه باشد، دفاع از خود است. او فرصت دارد دكرد را بكشد، اما ترجيح مي*دهد كه فرار كند. همچنين در چهرة ليون كه شاهد از پا در آمدن زورا توسط دكرد است، احساسي جز تأسف ناشي از مرگ يك همقطار ديده نمي*شود؛ حسي كه با ناله*هاي سوزناك موسيقي ونجليس تشديد مي*شود.

      ريچل نيز وقتي دكرد را از مرگ نجات مي*دهد، براي نجات جان خود به او پناهنده مي*شود. اما مگر ترس آگاهانه از مرگ چيزي جز عشق به زندگي است؟ در صحنة بعد روي با حداكثر ظرافت ممكن خبر مرگ زورا و ليون را به پريس مي*دهد. او در حالي كه در مرز گريستن قرار گرفته، تنها مي*گويد: «حالا فقط دو نفر از ما باقي مانده*اند.» پريس در جواب مي*گويد: «پس اگر ما هم شكست بخوريم، يعني اينكه از آنها باهوش*تر نيستيم.» روي لبخندي كاملاً انساني و حاكي از اميد بر لب مي*آورد، و پاسخ مي*دهد: «نه، شكست نخواهيم خورد.»


      رپليكنت*ها حس از خودگذشتگي در راه محبوب را نيز دارا هستند. كاملاً در فيلم آشكار است كه روي و پريس عاشق يكديگر هستند. حتي وقتي كه از سباستين مي*خواهند تا آنها را به نزد تايلر ببرد و سباستين ترديد مي*كند، روي تأكيد مي*كند كه اگر اين كار انجام نشود، پريس به زودي خواهد مرد. اين صحنه يك نقطة عطف است، چرا كه بيننده با توجه به اطلاعاتي كه برايانت به دكرد داده، مي*داند كه روي تنها حداكثر چند روز ديگر وقت دارد، در حالي كه از عمر پريس حدود يك سال باقي مانده است. با اين حال، روي نخست به فكر پريس است، تا خود.

      حتي كشته شدن تايرل به دست روي نيز خشونتي بي*مايه* نيست و ريشه در گونه*اي تفكر منطقي دارد. تايرل چند استدلال علمي مطرح مي*كند تا روي به عمر كوتاه خود قانع شود. اما هر دو نفر آنها مي*دانند كه او دروغ مي*گويد. روي تايرل را صرفاً از روي انتقام نمي*كشد، چرا كه در صحنة مبارزه با دكرد براي اينكه كينة خود را نسبت به مرگ پريس و زورا نشان دهد، تنها به شكستن دو انگشت او اكتفا مي*كند. روي مخلوق ـ و آن گونه كه اظهار مي*كند، فرزند ـ تايرل است. تايرل موجودي خودآگاه و هوشمند آفريده، اما نسبت به او احساس مسئوليت نمي*كند. از نظر او، چنين موجودي لايق زندگي نيست.

      صحنه*هاي مرگ در طول فيلم (چه انسان، و چه رپليكنت) همگي بدون استثناء تراژيك و دلخراش هستند؛ از سقوط آهستة بدن زخمي زورا در ميان شيشه*خرده*هاي ويترين مغازه گرفته، تا زجة دردناك و پرتنش پريس. گرچه دكرد نخستين بار پريس را به قصد دفاع از خود هدف قرار مي*دهد، اما شليك دوم چيزي جز يك تير خلاص و ناشي از ترحم نيست؛ لحظه*اي كه شايد دلخراش*ترين صحنة مرگ در تاريخ سينما باشد. وقتي روي بر جسد بيجان معشوقش ظاهر مي*شود، كاري جز مويه و عزايي بي*صدا از او بر نمي*آيد. نتيجة داستان آن است كه دكرد حين شكار رپليكنت*ها به مرور انسانيت خود را از دست مي*دهد، در حالي رپليكنت*ها هر لحظه انسان*تر مي*شوند. در نهايت، دكرد بايد از خود بپرسد كه دارد چه*كار مي*كند، و جداً تفاوت بنيادي بين خودش و آنها چيست؟ و از اين مهم*تر، اگر فرقي بين انسان و رپليكنت نيست، پس خود او كيست؟


      صحنة دوئل نابرابر دكرد و روي *بتي به يكي از نامتعارف*ترين پايان*ها تا آن زمان ختم مي*شود. روي دكرد را مي*ترساند، تهديد مي*كند، و در عين حال مرتب ضربه*هاي كاري دريافت مي*كند. وقتي دكرد با گلوله سرش را هدف قرار مي*دهد، روي تنها در جواب مي*گويد: «آنقدرها كه فكر مي*كردم، سريع نيستي.» و وقتي در يكي از خشن*ترين صحنه*هاي فيلم دكرد چندين بار با يك لولة فولادي به سر و گردنش ضربه مي*زند، فقط به اين اكتفا مي*كند كه فرياد بزند: «ها! اين را مي*گويند روحيه.» با اين حال، دكرد وحشت*زده مي*گريزد، و در آستانة سقوطي قرار مي*گيرد كه به مرگ حتمي منجر مي*شود. روي كه شاهد دست و پنجه نرم كردن دكرد با مرگ است، جملة بنيادي خود را ادا مي*كند: «زندگي همراه با ترس براي خودش تجربه*اي است، مگر نه؟ برده بودن چنين حالي دارد.»

      به هر حال، روي انسان*تر از آن است كه موجودي بي*دفاع را بكشد. به همين دليل است كه دكرد را از مرگ نجات مي*دهد. شايد هم دريافته كه حريفِ شكست خورده، همنوع خودش است. او در زير باران سيل*آسا روبه*روي دكرد چمباتمه مي*زند و آخرين جملات خود را بر زبان مي*راند: «من چيزهايي ديده*ام كه شما انسان*ها باور نمي*كنيد. رزمناو*هايي كه در شانة كمربند اوريون در آتش مي**سوختند؛ شاهد بودم كه شليك اشعه*ها يك شهر را در ظلمات خاكستر كردند. خاطرة تمام آن لحظه*ها به وقتش محو خواهند شد؛ همچون اشك در باران... وقت مردن رسيده.» درست در اين لحظه است كه دكرد (و بينندة فيلم) درمي*يابد آنچه بر چهرة بيجان روي فرو مي*غلطت اشك است، نه قطرات باران.. صحنة فرار كبوتر از دست روي و بال كشيدنش به سمت تنها لكة آبي آسمان، نشان از پرواز روح او دارد. او در نهايت انسانيت مي*ميرد، در حالي كه آن را براي دكرد به ارث مي*گذارد.

      * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

      بديهي است كه هيچ اثر انساني خالي از خطا و ايراد نيست. اما نگارندة متن حاضر، در بليد رانر تنها به دو مورد خطاي جزئي و قابل گذشت برخورد كرد. نخست، آرايش دو صفحة شطرنج در آپارتمان سباستين و تايرل همخوان نيست. دوم، اي*كاش شاخ يونيكورن روي سرش لق نمي*خورد. همين و بس!

      كلام آخر: ظاهر پشت بام آسمانخراش استوانه*اي ادارة پليس لوس*آنجلس بسيار به فرم سفينة ميلِنيوم فالكٌن شباهت دارد. اين شباهت اتفاقي نيست، و تجليلي است كه ريدلي اسكات از جنگ*هاي ستاره*اي و جورج لوكاس به عمل مي*آورد. 17 سال بعد، لوكاس با قرار دادن يك اسپينردر ميان انبوه سفينه*هاي آسمان شهر*ـ*سيارة كوروسانت در جنگهاي ستاره*اي، اپيزود اول: تهديد پنهان، متقابلاً به اسكات و بليد رانر اداي احترام مي*كند.


      [1]-Replicant از اصطلاح Replicate استخراج شده كه يك واژة تخصصي در مهندسي ژنتيك است. معناي رپليكيشن (مشابه سازي) به كلونينگ (همسان سازي) بسيار نزديك است، با اين تفاوت كه كلونينگ عمل توليد نسخة برابر اصل يك موجود زنده بر پاية كپي برداري از تركيب ژنتيك آن است، ولي رپليكيشن عمل ساختن موجودي زنده مشابه مدل كلي طبيعي آن است. به عبارت ديگر، رپليكيشن را مي*توان مشابه آزمايشكاهي توليد مثل طبيعي دانست، در حالي كه كلونيك كپي برداري از يك موجود زندة واحد است.


      تحلیل گر: مهردادد تویسرکانی
      منابع: روزنامه اعتماد، مهرداد تویسرکانی
      تهیه، عکس و تنظیم: سایت نقد فارسی



      ویرایش توسط mercedess : ۱۳۹۳-۰۱-۱۲ در ساعت ۰۹:۴۷ قبل از ظهر
      C U In HeLL...